Pistacia eurycarpa Yalt.

Pistacia eurycarpa (bendek) Türkiye’nin doğu ve güneydoğu bölgelerinde doğal olarak yetişen, halk arasında ‘çeten’,“melengiç” veya “buttum” gibi adlarla bilinen bir türdür. Pistacia cinsine ait olan bu tür, taksonomik olarak Pistacia atlantica Desf. (sakızlık) ile yakından ilişkilidir. Türkiye florasında P. lentiscus L. (sakız ağacı), P. atlantica Desf. (sakızlık), P. eurycarpa Yalt. (bendek), P. khinjuk Stocks (bıttım), P. vera L. (antepfıstığı), P. terebinthus L. (menengiç) ve P. palaestina Boiss. (çöğre) olmak üzere yedi türle temsil edilen bu cins, halk arasında en çok reçinesi, meyvesi ve yağ içeriğiyle tanınır.

Pistacia eurycarpa, diğer türlere kıyasla daha az reçine üretse de, bu reçinenin esansiyel yağlarının mikrobiyal enfeksiyonlara karşı etkili olduğu tespit edilmiştir. Bu özelliği nedeniyle geleneksel halk hekimliğinde cilt rahatsızlıklarında ve yara bakımında kullanılagelmiştir. Ayrıca içerdiği yağlar, sabun yapımında da değerlendirilir. Meyveleri doğrudan tüketilmez; ancak bazı bölgelerde kavrularak kahve benzeri içeceklerin hazırlanmasında kullanılmaktadır.

Sevgi Yarman: Ne zaman sakız ağacının meyveleriyle karşılaşsam, çocukluğumun yavaş yavaş dönen bir film gibi önüme serildiğini hissederim. Babam —ağaçlara isim koyacak kadar yürekten bağlı bir adamdı— beni yanına alır, dalların arasına götürürdü. Gövdesini okşar gibi tarif ederdi önce, sonra yapraklarını bir şairin mısraları gibi anlatırdı; “Bak,” derdi, “şimdi sana meyvesini verecek, ama dikkatli dinle, bu ağacın da bir dili var.” Uzattığı her meyvede, o anın neşesi, bilgeliği ve babamın sesi vardı. Çocuk aklımla sadece tatlı bir meyve yediğimi sanırdım belki, ama aslında bir yaşam dersini, bir doğa sevgisini yutuyordum. Yıllar sonra, bilimsel bitki resmini yaparken, en çok heyecanlandığım iş oydu. Çünkü çizdiğim her meyvede, dilimin ucunda o eski tadı, kalbimde o eski sesi yeniden duydum.